Ngành nông nghiệp và môi trường đang tập trung chuẩn hóa, kết nối và khai thác các cơ sở dữ liệu, đổi mới phương thức quản lý và phục vụ người dân, doanh nghiệp. Hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10/2026 với chủ đề “Từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất”, báo Nông nghiệp và Môi trường đăng tải chuyên đề “Chuyển đổi số từ dữ liệu” làm rõ vai trò của dữ liệu trong đổi mới phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả điều hành, khai thác tốt hơn các nguồn lực và phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Từ chiếc điện thoại trên đồng ruộng đến những kênh tiêu thụ trực tuyến, công nghệ số đang từng bước thay đổi cách nông dân sản xuất và đưa nông sản ra thị trường. Tuy nhiên, làm thế nào để dữ liệu được kết nối, khai thác hiệu quả và thực sự mang lại lợi ích cho người sản xuất?
Báo Nông nghiệp và Môi trường có cuộc trao đổi với ông Đặng Duy Hiển, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, về định hướng chuyển đổi số của ngành giai đoạn 2026 - 2030, đặc biệt tại khu vực phía Nam.
Ông Đặng Duy Hiển, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường trả lời phỏng vấn Báo nông nghiệp và Môi trường. Ảnh: Minh Sáng.
Đừng để dữ liệu chỉ nằm trên máy tính
Khu vực phía Nam có nhiều ngành hàng nông nghiệp xuất khẩu chủ lực nhưng cũng chịu tác động lớn của biến đổi khí hậu. Theo ông, chuyển đổi số cần tập trung giải quyết những vấn đề gì?
Ông Đặng Duy Hiển: Các tỉnh phía Nam có thế mạnh về lúa gạo, cây ăn trái, thủy sản và nhiều sản phẩm xuất khẩu như sầu riêng, thanh long, cao su, cà phê. Vì vậy, chuyển đổi số phải gắn với những ngành hàng này và nhu cầu thực tế của người sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp. Trong điều kiện biến đổi khí hậu, nguồn nước ngày càng khan hiếm, dữ liệu có vai trò đặc biệt quan trọng. Có thể nói, dữ liệu là công cụ hàng đầu để tổ chức lại sản xuất, bảo đảm năng suất, chất lượng phù hợp với điều kiện thời tiết của từng vùng, miền.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Kế hoạch chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030 tại Quyết định số 3254. Một trong những định hướng quan trọng là phải coi dữ liệu là tài nguyên chiến lược, sử dụng chung hạ tầng số và ưu tiên các nền tảng điện toán đám mây. Trên nền tảng đó, chúng ta thúc đẩy kinh tế số, nâng giá trị nông sản và doanh thu cho người nông dân. Những ứng dụng trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ dự báo thời tiết, năng suất, phục vụ sản xuất. Cùng với đó, việc phổ biến kiến thức, kỹ năng số đến từng hộ nông dân, trang trại sẽ giúp người dân tiếp cận công nghệ, kết nối giao thương và tham gia thương mại điện tử thuận lợi hơn.
Dữ liệu được xem là nền tảng của chuyển đổi số, nhưng hiện nay thông tin giữa các lĩnh vực và địa phương vẫn chưa đồng bộ. Vậy, Bộ đang triển khai giải pháp gì để khắc phục tình trạng này?
Ông Đặng Duy Hiển: Muốn dữ liệu phát huy giá trị thì trước hết phải thống nhất cách tổ chức và kết nối. Bộ đã ban hành Quyết định số 1805/QĐ-BNNMT về kiến trúc dữ liệu và phổ biến đến 34 Sở Nông nghiệp và Môi trường trên cả nước. Việc thống nhất kiến trúc dữ liệu giúp các đơn vị có chung phương thức kết nối, đồng bộ và chuẩn hóa thông tin. Bộ cũng phổ biến các từ điển dữ liệu dùng chung để các tổ chức ở cơ sở thống nhất cách thu thập, sử dụng ký hiệu và xây dựng bộ dữ liệu.
Chúng tôi hướng đến việc dữ liệu được thu thập ngay từ nguồn phát sinh, sau đó có thể trao đổi hai chiều giữa Trung ương và địa phương. Như vậy, thông tin không chỉ phục vụ một đơn vị mà còn được khai thác, sử dụng trong toàn ngành.
Bộ cũng đang hướng dẫn các địa phương xây dựng và quản lý mô hình dữ liệu theo bảy lớp. Mục tiêu là quản lý dữ liệu chặt chẽ, hạn chế nguy cơ thất thoát, rò rỉ thông tin, đồng thời tuân thủ các quy định của Nhà nước về dữ liệu và an ninh dữ liệu. Đây là công việc nền tảng. Khi dữ liệu được tổ chức thống nhất, việc kết nối và chia sẻ giữa các hệ thống mới thuận lợi, tạo điều kiện phát triển những ứng dụng phục vụ quản lý và sản xuất.
Nông dân tham quan mô hình vườn bưởi, nghe chủ vườn giới thiệu cách ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý, theo dõi và chăm sóc cây trồng. Ảnh: Minh Sáng.
Đưa AI vào chuỗi sản xuất, nâng giá trị nông sản
AI đang được nhắc đến nhiều trong nông nghiệp. Theo định hướng của Bộ, công nghệ này sẽ được ứng dụng vào những khâu nào để tạo ra giá trị thực tế?
Ông Đặng Duy Hiển: Định hướng hiện nay là tăng cường chỉ đạo, điều hành dựa trên dữ liệu, đồng thời ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong vận hành các hệ thống thông tin. Bộ hướng đến xây dựng những nền tảng lõi và nền tảng AI dùng chung để các lĩnh vực nông nghiệp và môi trường có thể khai thác, thay vì mỗi đơn vị phải phát triển một hệ thống riêng.
Trong sản xuất nông nghiệp, AI có thể hỗ trợ lựa chọn giống có đặc tính tốt, phân loại nông sản theo kích thước, màu sắc và chất lượng. Đây là những công việc rất thiết thực, nhất là với các ngành hàng có sản lượng lớn và yêu cầu phân loại, kiểm soát chất lượng ngày càng cao. Một hướng ứng dụng quan trọng khác là hỗ trợ các khâu kiểm tra, phân loại hàng hóa xuất khẩu theo những tiêu chuẩn kỹ thuật của thị trường nhập khẩu. Với các sản phẩm như sầu riêng, thanh long, yêu cầu về chất lượng và tính minh bạch ngày càng khắt khe. Bộ đang định hướng hình thành những trung tâm có đủ năng lực thực hiện các công việc này, góp phần đáp ứng nhu cầu xuất khẩu ngày càng lớn.
Khi công nghệ được ứng dụng phù hợp, việc phân loại, kiểm soát chất lượng và chuẩn bị hàng hóa sẽ thuận lợi hơn. Qua đó, chúng ta từng bước nâng uy tín của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Với những nỗ lực của cơ quan quản lý, các địa phương, doanh nghiệp, ông kỳ vọng sẽ có chuyển biến gì để chuyển đổi số không chỉ dừng lại ở các mô hình thí điểm mà thực sự đi vào sản xuất?
Ông Đặng Duy Hiển: Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa tổ chức hội nghị chuyển đổi số nông nghiệp và môi trường khu vực phía Nam đầu tiên trong năm 2026. Chúng tôi mong muốn thông qua hội nghị, các địa phương nắm đầy đủ hơn tiến trình chuyển đổi số của Trung ương và của Bộ; đồng thời được giải đáp những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.
Từ các hướng dẫn của cơ quan quản lý, các địa phương sẽ có bước tiến nhanh hơn trong triển khai chuyển đổi số, đặc biệt đối với hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản. Khi các địa phương chủ động kết nối và chia sẻ dữ liệu, thông tin về sản xuất sẽ minh bạch hơn, phục vụ tốt hơn việc quản lý, truy xuất nguồn gốc và phát triển các ngành hàng chủ lực.
Cùng với đó, việc khai thác dữ liệu liên quan đến biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan cũng cần được quan tâm để hỗ trợ sản xuất và nâng cao khả năng ứng phó của từng địa phương. Chuyển đổi số là quá trình cần sự phối hợp giữa Trung ương và địa phương. Chúng tôi mong các đơn vị tiếp tục trao đổi, đề xuất nhu cầu cụ thể để việc kết nối dữ liệu và triển khai các nhiệm vụ của ngành đạt hiệu quả trong giai đoạn tới.
Xin cảm ơn ông!